Το παντοφλάκι που γύρισε δεκάδες χρόνια δουλειά: Λαϊκά επαγγέλματα που χάνονται και οι άνθρωποι που τα κρατούν

Στο πίσω μέρος μιας στοάς, ανάμεσα σε ένα καφενείο και ένα βιτρίνο-κατάστημα κινητών, λειτουργεί ακόμα ένα εργαστήρι που δεν έχει πινακίδα. Μόνο μια παλιά ξύλινη βιτρίνα με παντόφλες, δερμάτινα σανδάλια και ένα καρφωμένο στο πάνω μέρος χειροποίητο παντοφλάκι — το σήμα κατατεθέν του μπαλωτή Βασίλη, 74 ετών. «Όποιος το χρειάζεται, με βρίσκει», λέει. «Πάντα έτσι κάναμε».

Ο Βασίλης είναι από τους τελευταίους στο νομό που διορθώνει με το χέρι παντόφλες, τσάρκες και δερμάτινες σαγιονάρες. Δουλεύει με μια βελόνα, μια φόρτσα και ένα κομμάτι δέρμα που κόβει στο πόδι, χωρίς μεζούρα. «Το μάτι μου έγινε μεζούρα σε σαράντα χρόνια», εξηγεί.

Τεχνικές που δεν γράφτηκαν ποτέ σε βιβλίο

Τα λαϊκά επαγγέλματα κρατούνται από στόμα σε στόμα, από χέρι σε χέρι. Ο πεταλωτής που ξέρει το βήμα του αλόγου πριν το πλησιάσει. Η καλαθοποιός που ξεχωρίζει τη λυγαριά από την ιτιά με τη μυρωδιά. Ο σαμαράς που ράβει σέλες με βελόνες που δεν φτιάχνονται πια.

Η Ένωση Πολιτιστικών Συλλόγων της περιοχής μας κατέγραψε πρόσφατα περισσότερα από τριάντα τέτοιες τεχνικές που κινδυνεύουν να εξαφανιστούν μέσα σε μια γενιά. Δεν είναι μόνο η ζήτηση που λείπει· είναι και ο χρόνος. «Τα περισσότερα μαθαίνονται σε δέκα χρόνια, όχι σε τρεις μήνες», λέει ο Βασίλης. «Ποιος νέος έχει δέκα χρόνια;»

Οι νέοι που γυρίζουν πίσω

Όμως κάτι κινείται. Στα ορεινά χωριά του κάμπου, δύο νέοι άνοιξαν ξανά καλαθοποιείο, πουλώντας online σε πελάτες που ψάχνουν χειροποίητα αντικείμενα για το σπίτι τους. Στην παραλία, μια κοπέλα έμαθε την τέχνη του σαμαρά από έναν 80χρονο και φτιάχνει δερμάτινες τσάντες με τις ίδιες ραφές που κρατούσαν τις σέλες των ημιόνων.

«Δεν το κάνω για να ζήσω μόνο από αυτό», μας λέει η Σοφία, 31 ετών. «Το κάνω γιατί κάθε ραφή έχει ιστορία. Όταν την εξηγώ στους πελάτες, το προϊόν γίνεται παραμύθι».

Τι χάνουμε αν τα αφήσουμε να φύγουν

Δεν είναι νοσταλγία μόνο. Κάθε λαϊκό επάγγελμα κουβαλάει μια γνώση για τα υλικά, το κλίμα και τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας. Ο μπαλωτής ξέρει ποιο δέρμα αντέχει την υγρασία του χειμώνα εδώ. Ο καλαθοποιός ξέρει ποιο καλάμι κρατάει χωρίς να σπάει στον παγετό. Αυτή η γνώση είναι μέρος της τοπικής μας ταυτότητας — όπως οι μαντινάδες, όπως το πανηγύρι, όπως η φανουρόπιτα.

Πώς μπορεί η γειτονιά να βοηθήσει

Από τις κουβέντες μας με τεχνίτες και συλλόγους βγαίνουν μερικές απλές, πρακτικές ιδέες:

• Ψώνισε από τον τεχνίτη: προτίμησε τη μπαλωτρική ή τον καλαθοποιό πριν το κατάστημα με τα φθηνά εισαγόμενα.
• Μάθε και δίδαξε: σύλλογοι οργανώνουν βραδινά εργαστήρια όπου τεχνίτες διδάσκουν δωρεάν.
• Κατέγραψε πριν χαθεί: ένα κινητό αρκεί για να βιντεοσκοπήσεις μια τεχνική και να τη μοιραστείς.
• Ζήτα προϊόν με ιστορία: όταν ο πελάτης ρωτάει «ποιος το έφτιαξε;», η τέχνη ζει.

Το παντοφλάκι συνεχίζει

Στη βιτρίνα του Βασίλη, το παντοφλάκι έχει ξεθωριάσει από τον ήλιο. Εκείνος δεν το αλλάζει. «Όσο στέκεται, σημαίνει ότι περιμένει ακόμα κάποιον», λέει. Και ίσως αυτό να είναι όλο το νόημα: να κρατάμε ανοιχτή τη βιτρίνα, ώστε να περάσει κάποιος, να ρωτήσει, να μάθει. Αν ξέρετε κάποιον τεχνίτη στην περιοχή σας που κρατάει ζωντανή μια τέχνη, γράψτε μας. Θέλουμε να πούμε κι άλλες τέτοιες ιστορίες.