Η γιαγιά με το καπέλο και ο κύριος με το μπερέ: Το άλμπουμ της Almissa ψάχνει τα ονόματά τους

Κάθε παλιά φωτογραφία έχει κάτι το πεισματικό πάνω της. Μπορεί να είναι ξεθωριασμένη, να έχει μια τσάκιση στη μέση ή να τη βρήκες τυχαία μέσα σε ένα βιβλίο, εκείνη όμως συνεχίζει να κοιτάει κατάματα. Κάποιος χαμογελάει, κάποιος στέκεται σοβαρός, κάποια κρατάει ένα μπουκέτο λουλούδια και δίπλα υπάρχει πάντα εκείνη η σκιά που δεν ξέρεις αν είναι άνθρωπος, δέντρο ή μια πόρτα που άνοιξε την ώρα της λήψης.

Ο Κύκλος Almissa ξεκινά φέτος τον Νοέμβριο μια συλλογή παλιών φωτογραφιών από τη γειτονιά. Δεν είναι διαγωνισμός, ούτε έκθεση νοσταλγίας. Είναι μια προσπάθεια να μαζευτούν εικόνες που κυκλοφορούν από χέρι σε χέρι, να ψηφιοποιηθούν με φροντίδα και, όπου γίνεται, να αποκτήσουν ξανά ονόματα. Πρόσωπα χωρίς ταυτότητα, δρόμοι που άλλαξαν, μαγαζιά που έκλεισαν, πανηγύρια που θυμόμαστε μισά. Το άλμπουμ της Almissa θέλει να γίνει ένα κοινό σημείο αναφοράς για όλα αυτά.

Ένα άλμπουμ γεμάτο ερωτηματικά

Το πρώτο πράγμα που διαπιστώνουμε όταν ανοίγουμε παλιά άλμπουμ είναι πόσα δεν ξέρουμε. Ποιος είναι ο κύριος με το μπερέ στην άκρη της φωτογραφίας; Πού τραβήχτηκε αυτή η παρέα μπροστά από μια πόρτα που μοιάζει γνωστή; Γιατί όλοι φοράνε τα καλά τους και κρατούν μια τσάντα ή ένα δέμα; Οι λεζάντες συχνά λείπουν. Όταν υπάρχουν, είναι γραμμένες με μολύβι στο πίσω μέρος και έχουν σβήσει τόσο που καταλαβαίνεις μόνο ένα όνομα και μια χρονιά.

Η ιδέα είναι απλή: ό,τι ξέρει ο ένας, μπορεί να συμπληρώσει το κενό του άλλου. Μια φωτογραφία από γάμο μπορεί να ταυτοποιηθεί από μια γειτόνισσα που θυμάται το φόρεμα της νύφης. Μια εικόνα από το σχολείο μπορεί να αποκτήσει ονόματα χάρη σε έναν παλιό συμμαθητή. Ένα πανηγύρι που μοιάζει γενικό και αόριστο μπορεί ξαφνικά να αποκτήσει ημερομηνία, τόπο και μουσικούς, επειδή κάποιος αναγνώρισε το τραπέζι ή τη σκηνή.

Τι ψάχνουμε, χωρίς φίλτρα και τελειότητα

Δεν ψάχνουμε μόνο τις μεγάλες, επίσημες φωτογραφίες. Μας ενδιαφέρουν και εκείνες οι καθημερινές που συνήθως δεν βγαίνουν από το συρτάρι: μια βόλτα στην αγορά, ένα τραπέζι σε αυλή, παιδιά που παίζουν σε σοκάκι, ένας μπακάλης μπροστά στο μαγαζί του, μια βάρκα δεμένη στο λιμάνι, μια οικογένεια σε μια γιορτή. Ακόμη και οι φωτογραφίες με κακή ποιότητα ή με κόσμο που κουνήθηκε την ώρα της λήψης έχουν τη θέση τους. Μερικές φορές κρύβουν περισσότερη πληροφορία από τις καθαρές.

Το ίδιο ισχύει και για το πίσω μέρος της φωτογραφίας. Αν έχει σημειώσεις, σφραγίδες, ονόματα ή ημερομηνίες, αξίζει να το δούμε. Αυτά τα μικρά στοιχεία βοηθούν να μπουν οι εικόνες σε σειρά και να συνδεθούν με πρόσωπα και γεγονότα. Αν πάλι δεν υπάρχει τίποτα γραμμένο, δεν πειράζει. Η γειτονιά μπορεί να θυμηθεί.

Πώς μπορείς να συνεισφέρεις

Η συμμετοχή είναι ανοιχτή σε κατοίκους, μέλη του Κύκλου Almissa και όποιον έχει μια φωτογραφία που σχετίζεται με τη γειτονιά. Μπορείς να φέρεις πρωτότυπες φωτογραφίες σε μια από τις συναντήσεις που θα ανακοινωθούν τις επόμενες ημέρες. Εκεί θα γίνεται επιτόπου σάρωση, με σεβασμό στο υλικό, και θα καταγράφονται όσα στοιχεία γνωρίζεις. Αν δεν θέλεις να αφήσεις το πρωτότυπο, μπορείς να φέρεις ήδη ψηφιακό αντίγραφο. Αν πάλι δεν θέλεις να δημοσιευτεί η φωτογραφία, μπορεί να μπει μόνο στο αρχείο τεκμηρίωσης, χωρίς δημόσια προβολή.

Χρειαζόμαστε επίσης βοήθεια στην ταυτοποίηση. Μια λέξη, ένα επίθετο, ένα τοπωνύμιο, ένα όνομα μαγαζιού μπορεί να ανοίξει τον δρόμο. Γι' αυτό θα γίνουν και μικρές συναντήσεις όπου οι φωτογραφίες θα προβάλλονται σε οθόνη και όσοι θυμούνται θα μπορούν να προσθέτουν πληροφορίες. Δεν πρόκειται για ανάκριση. Είναι περισσότερο σαν κουβέντα σε καφενείο, με την εικόνα στο τραπέζι και τον καφέ δίπλα.

Οι ιστορίες πίσω από τον φακό

Σε μια φωτογραφία από πανηγύρι της δεκαετίας του '70, μια παρέα στέκεται μπροστά σε έναν πάγκο με λουκούμια. Κανείς δεν ξέρει ποιοι είναι. Κάποιος όμως θυμάται ότι ο πάγκος ήταν του κυρ-Θανάση και ότι δίπλα έπαιζε κλαρίνο ένας νεαρός που αργότερα έφυγε για τη Γερμανία. Σε μια άλλη εικόνα, μια γυναίκα με καπέλο κρατάει ένα παιδί από το χέρι έξω από ένα σχολείο. Το σχολείο δεν υπάρχει πια, αλλά η πόρτα του αναγνωρίζεται σε μια άλλη φωτογραφία, τραβηγμένη χρόνια αργότερα.

Αυτές οι συνδέσεις είναι ο λόγος που το άλμπουμ έχει αξία. Δεν μαζεύουμε απλώς εικόνες. Μαζεύουμε στοιχεία για το πώς ζούσε η γειτονιά, πού δούλευε, πού γλεντούσε, πού θρηνούσε. Και επειδή η μνήμη δεν είναι μουσείο, το υλικό θα είναι προσβάσιμο με τρόπο που να μπορούν να το αξιοποιήσουν και οι επόμενες γενιές. Με σεβασμό στα προσωπικά δεδομένα και με τη σύμφωνη γνώμη όσων αφορά.

Η γειτονιά γράφει τη λεζάντα

Το άλμπουμ της Almissa δεν θα γίνει ποτέ ένα κλειστό βιβλίο. Θα μεγαλώνει κάθε φορά που κάποιος θυμάται ένα όνομα, αναγνωρίζει έναν δρόμο ή φέρνει μια φωτογραφία που είχε ξεχαστεί σε ένα κουτί. Αν έχεις στα χέρια σου μια τέτοια εικόνα, μην την αφήσεις άλλο στο συρτάρι. Φέρε την. Η γιαγιά με το καπέλο, ο κύριος με το μπερέ και όλοι οι άλλοι περιμένουν υπομονετικά εδώ και χρόνια ένα όνομα. Μπορεί να το ξέρεις εσύ.